الجمعة، 22 نوفمبر 2013

(گۆڕان و حیکمه‌تیستیه‌کان و ئیسلامیه‌کان) و (شوباتیه‌کان): ناکۆکیه‌ستراتیژی و تاکتیکیه‌کان - به‌شی دووهه‌م




ئه‌ندامی لیژنه‌یه‌ک له‌لیژنه‌کانی 17 ی شوبات:



 
له‌دیمه‌نی ڕۆژانه‌ی به‌رسه‌رادا، دوو هێزی‌کۆمه‌ڵایه‌تی‌ناکۆک و دژبه‌یه‌ک به‌دی ده‌کرا، دوو هێز که‌نوێنه‌ری دوو چینی کۆمه‌ڵایه‌تی بوون. یه‌کێکیان بزووتنه‌وه‌که‌ی به‌کارده‌هێنا بۆ خزمه‌تی ئامانجه‌حیزبیه‌کانی خۆی، ئه‌وی تریشیان خۆی بزووتنه‌وه‌که‌بوو. هه‌ر له‌به‌ر ئه‌وه‌یش بوو، له‌کاتێکا جه‌نگاوه‌ره‌(شوباتیه‌کان) به‌سه‌ر وه‌ختی ڕێکخستنی هێرشێکی نوێوه‌بوون بۆ سه‌ر هێزه عه‌سکه‌ریه‌‌کان و قه‌ڵای سه‌رمایه‌داران، له‌کاتێکا لاوان بینا به‌رزه‌کانیان به‌رده‌باران ده‌کرد، وه‌ک (کاسۆمۆل)، وه‌هاواریان ده‌کرد: خاوه‌نی ئه‌مانه‌ده‌سه‌ڵاتدارانن، بیانڕووخێنن، وه‌هێرشیان به‌ره‌و ته‌لاره‌کانی سه‌رمایه‌داره‌گه‌وره‌کانی وه‌ک نۆکان و بامۆکیه‌کان و فاروقی مه‌لا ڕێکده‌خست به‌ئامانجی داگیرکردنیان، هه‌ر له‌وکاته‌دا، (گۆڕان) و پاشکۆکانی، (حیکمه‌تیستیه‌کان و ئیسلامیه‌کان) به‌ئه‌نجوومه‌نه‌که‌یشیانه‌وه‌،‌له‌ڕۆژنامه‌ی (ڕۆژانه‌ی خۆپیشاندان) دا، ووشه‌کانی ئێوارانی (KNN) یان ده‌نووسیه‌وه‌و داوایان به‌رز ده‌کرده‌وه‌بۆ ده‌سه‌ڵات بۆ: (دادگایی کردنی ئه‌وانه‌ی ده‌ستیان هه‌بووه‌له‌شه‌هید کردن و بریندارکردنی خۆپیشانده‌ران، لێپێچینه‌وه‌له‌وه‌زیری پێشمه‌رگه‌و سه‌رۆکی حکومه‌ت و .. هتد)، ئه‌مه‌وه‌ک ئه‌وه‌ی گوایه‌وه‌زیری پێشمه‌رگه‌و سه‌رۆکی حکومه‌ت شتێک بن و حکومه‌تیش بۆ خۆی شتێکی تر.
ئه‌م ته‌وژمه‌دژ به‌جه‌ماوه‌ره‌، به‌م کاره‌یان وایان له‌خه‌ڵکی ده‌گه‌یاند که‌گوایه‌نابێت ئاسایش و عه‌سکه‌ره‌کانی ده‌وڵه‌ت، ته‌قه‌له‌خۆپیشانده‌ران بکه‌ن، بۆیه‌نابێت جه‌ماوه‌ریش هێرش بکاته‌سه‌ر هێزه‌ئه‌منی و عه‌سکه‌ریه‌کان. وه‌هه‌ر به‌م جۆره‌جه‌ماوه‌ریان پاسیڤ ده‌کردو ده‌سه‌ڵاتیش ئه‌کتیڤ، جه‌ماوه‌ریان له‌هه‌موو چه‌که‌شۆڕشگێریه‌کانیان داده‌ماڵی و به‌ریان بۆ هێزه‌عه‌سکه‌ریه‌کان واڵا ده‌کرد چاوترسێنی جه‌نگاوه‌ره‌(شوباتیه‌کان) بکه‌ن.
(گۆڕان) و پاشکۆکانی، خه‌ڵکیان به‌شتێکه‌وه‌خه‌ریک ده‌کرد که‌هیچ په‌یوه‌ندیه‌کی به‌ژیانی جه‌ماوه‌ری ڕاپه‌ڕیوو خواسته‌کۆمه‌ڵایه‌تیه‌کانیانه‌وه نه‌بوو. (گروپی سپی بۆ ئاشته‌وایی)، دروشمی (به‌ئاشتی، به‌ئاشتی)، (الله اکبر، الله اکبر)، سه‌رای خرۆشاندبوو. ئه‌و جه‌نگاوه‌ره شوباتیانه‌یشی له‌ودیو سنووری دیاریکراوی سه‌راوه‌، په‌لاماری هێزه‌عه‌سکه‌ریه‌کانیان ده‌دا، ئه‌وانه‌به‌ئاژاوه‌گێڕه‌کانی سه‌ر به‌ده‌سه‌ڵات ناو ده‌بران. ئه‌وانه‌یشی وه‌ک گۆڕان شیرینیان به‌سه‌ر هێزه‌ئه‌منیه‌کاندا دابه‌شده‌کرد، وه‌ک ئیسلامیه‌کان به‌رماڵیان ڕاده‌خست، وه‌ک حیکمه‌تیستیه‌کانیش ووشه‌ی ئاگراویی بێمانایان به‌سه‌رادا ده‌به‌خشیه‌وه‌، ئه‌وانه‌پیاوچاکانی زه‌مان بوون و به‌وه‌عزی دینی و شیعری سووتێنه‌ر، سه‌رایه‌کی ئارامیان بۆ ده‌سه‌ڵات سازده‌دا، هێزه‌داپڵۆسێنه‌ره‌کانی ده‌وری سه‌رایان وه‌ک په‌پووله‌یه‌کی نه‌رم و نیانی ناو باخچه‌یه‌کی سووری بێ خوێنی پڕ له‌خۆشه‌ویستی مرۆڤ نیشانده‌دا، سه‌رایه‌ک که‌پڕ بوو له‌و جه‌نگاوه‌ره‌خۆبه‌ختکارانه‌ی ده‌سه‌ڵات له‌به‌رده‌میاندا ووره‌ی به‌ردابوو، ئه‌و جه‌نگاوه‌رانه‌ی به‌پێچه‌وانه‌ی تاکتیکه‌سواوه‌کانی (گۆڕان و کۆمۆنیسته‌کان و ئیسلامیه‌کان) ه‌وه‌که‌له‌دانووستاندا کۆتایی ده‌هات، له‌دووی هه‌ر تاکتیکێک ده‌گه‌ڕان بره‌و به‌بزووتنه‌وه‌که‌یان بدات.
ئه‌مه‌یه‌دیمه‌نی ڕاسته‌قینه‌ی ڕۆژانه‌ی سه‌را، ئه‌و دیمه‌نه‌ی ئاوێنه‌یه‌کی واقیعیی ململانێی (چینی هه‌ژاره‌کان) و چینی (سه‌رمایه‌دارو ده‌سه‌ڵاتداره‌کان) بوو، ئه‌مه‌یش هه‌ر له‌شه‌قامه‌کانه‌وه‌ڕێچکه‌ی ده‌به‌ست تا به‌رسه‌راو له‌وێیشه‌و درێژ ده‌بووه‌وه‌تا ژووره‌داخراوه‌کانی ئه‌نجوومه‌ن و ژووری دانووستانه‌کان، ئه‌و دیمه‌نه‌ی دوو ستراتیژیه‌تی نیشانده‌دا له‌بزووتنه‌وه‌که‌ی 2011 دا، هه‌ربۆیه‌دوو تاکتیکیشی تێدا په‌یڕه‌و ده‌کرا، تاکتیکی دانووستان له‌ڕێفۆرمیسته‌کانی (گۆڕان و حیکمه‌تیستیه‌کان و ئیسلامیه‌کان) ه‌وه‌‌، وه‌تاکتیکی هێرش له‌جه‌نگاوه‌ره‌(شوباتیه‌کان) ه‌وه‌. تاکتیکی یه‌که‌م هیچ نه‌بوو پاراستنی ئاسایشی ده‌سه‌ڵات نه‌بێت. جه‌نگاوه‌ره‌شۆباتیه‌کانیش هه‌ر له‌سه‌ره‌تاوه‌هۆشیار بوون به‌وه‌ی ئه‌مه‌تاکتیکی کات به‌سه‌ر بردنه‌بۆ دامرکاندنه‌وه‌ی که‌فوکوڵی شۆڕشگێری و فرسه‌تدانه‌به‌ده‌سه‌ڵات بۆ ڕێکخستنی هێرشێکی پێچه‌وانه بۆ سه‌ر جه‌ماوه‌ری ڕاپه‌ڕیو‌، هه‌ربۆیه‌که‌وتنه‌وه‌هێرش بردن. ئه‌وان هۆشیار بوون به‌وه‌ی جه‌ماوه‌ر، له‌یاریه‌سیاسیه‌کاندا هیلاک ده‌کرێت و به‌ئاستێک مه‌عنه‌ویه‌تی ده‌ڕووخێنرێت که‌ ته‌نانه‌ت به‌رگه‌ی هێرشی پۆلیسه‌تێڵا به‌ده‌سته‌کان نه‌گرێت بۆ سه‌ر سه‌را.

دیمه‌نێکی تری سه‌را که‌ناکۆکی ڕێفۆرمیسته‌کانی (گۆڕان و حیکمه‌تیستیه‌کان و ئیسلامیه‌کان) ی له‌گه‌ڵ جه‌نگاوه‌ره‌(شوباتیه‌کان) دا عه‌کس ده‌کرده‌وه‌، ڕیگرتن بوو له‌ده‌رکه‌وتنی ده‌نگی شوباتیه‌کان له‌سه‌راوه‌، ئه‌مه‌هه‌روه‌ک چۆن ‌هیچ بابه‌تێکیش له‌(ڕۆژانه‌ی خۆپیشاندان) دا بڵاو نه‌ده‌کرایه‌وه‌که‌ناکۆک بێت به‌ئامانجی ئه‌و ڕێفۆرمیستانه‌،‌(KNN) یش ئاماده‌ی یادخستنه‌وه‌ی هیچ با‌سێک نه‌بوو په‌یوه‌ندیی به‌مه‌به‌سته‌سیاسیه‌کانی گرده‌که‌وه‌نه‌بێت. هه‌ر بۆیه‌له‌ئه‌پریلی 2011 دا، سنووری سه‌را شکێنراو شه‌پۆلێکی نوێ له‌ ڕاپه‌ڕین هه‌ڵکشایه‌وه‌، به‌ڵام ئه‌مجاره‌یان دژی ده‌سه‌ڵات و ڕێفۆرمیسته‌کان پێکه‌وه‌.
کورته‌ی ته‌واوی هه‌وڵی‌چه‌واشه‌کاره ڕێفۆرمیسته‌کانیش، ئیتر هه‌ر له‌به‌ر سه‌راوه‌تا ئه‌نجوومه‌ن و میدیا درۆزنه‌کانیان، له‌وه‌دا چڕ ده‌بووه‌وه‌که‌جه‌ماوه‌ر ڕابهێنن له‌سه‌ر به‌کارهێنانی ئه‌و تاکتیکانه‌ی ئاشتی ده‌سه‌ڵات ده‌پارێزێت، ئه‌مه‌یش به‌و ناوه‌وه‌که‌گوایه‌زه‌بروزه‌نگ کرده‌یه‌کی ناشارستانیانه‌یه‌، بۆیه‌ده‌بێت به‌گوڵ و شیرینی و ده‌مێکی پڕ له‌پێکه‌نینه‌وه‌، پێشوازی چه‌ک به‌ده‌سته‌کانی ده‌سه‌ڵات بکرێت، ئه‌و جه‌ندرمانه‌ی سه‌دانیان له‌شه‌قامه‌کاندا بریندار کرد. وه‌هه‌ر به‌وجۆره‌په‌رژینێکی ئه‌ستووریان به‌ده‌وری ده‌سه‌ڵات و سه‌رمایه‌دارو به‌رژه‌وه‌ندیه‌کانیاندا کێشاو له‌هێرشی جه‌نگاوه‌ره‌(شوباتیه‌کان) یان پاراستن. ئه‌مه‌یش ئه‌و هه‌وڵه‌ڕێفۆرمیستیه‌بوو، شه‌پۆله‌ شۆڕشگێریه‌یه‌ک له‌دوای یه‌که‌کانی کوردستان، له‌به‌رده‌م هێزی ده‌سه‌ڵاتدا به‌چۆکا بهێنێت و هه‌ربه‌و شێوه‌یه‌یش، بۆگه‌ن به‌مه‌عنه‌ویه‌تی جه‌ماوه‌ری شۆڕشگێر بکات، ئه‌و شه‌پۆلانه‌ی که‌وه‌ک به‌شێک له‌شه‌پۆله‌شۆڕشگێریه‌کانی جیهان، له‌بره‌وسه‌ندندا بوون.
هه‌ر لێره‌وه‌ده‌گه‌ینه‌ئه‌وه‌ی: ده‌بێت مانگه‌کانی یه‌که‌می ساڵی 2011 بکه‌ینه‌قوتابخانه‌یه‌ک و به‌ر له‌هه‌ر ڕووداوێکی ئاینده‌یش‌، له‌و ده‌رسانه‌یه‌‌وه‌فێر ببین که‌ناکۆکیه‌ستراتیژی و تاکتیکیه‌کانی نێوان ڕێفۆرمیسته‌کانی (گۆڕان و حیکمه‌تیستیه‌کان و ئیسلامیه‌کان) له‌گه‌ڵ جه‌نگاوه‌ره‌ (شوباتیه‌کان) دا نیشان ده‌ده‌ن.

کامانه‌ن ئه‌و ستراتیژو تاکتیکه‌جیاوازانه‌؟

ستراتیژی (گۆڕان و حیکمه‌تیستیه‌کان و ئیسلامیه‌کان) ته‌نها چاکسازی بوو له‌ده‌سه‌ڵاتدا، ئه‌مه‌یش به‌گۆڕینی ده‌موچاوه‌کان به‌چه‌ند ده‌موچاوێکی تر، به‌ئاستێک که‌بگونجێت له‌گه‌ڵ به‌رژه‌وه‌ندیه‌حیزبیه‌به‌ر ته‌سکه‌کانی خۆیاندا. ئه‌نجوومه‌نیش به‌هه‌مان ئامانج ئاراسته‌ده‌کرا له‌وانه‌وه‌، بۆیه‌هیچ تاکتیکێکیش له ڕیفۆرمیسته‌کانی ئه‌نجوومه‌نه‌وه‌په‌یڕه‌و نه‌ده‌کرا تاکتیکی گرده‌که‌نه‌بێت، تاکتیکی دانووستان، تاکتیکی ڕاوه‌ستاندنی بزووتنه‌وه‌که‌له‌به‌ر سه‌ردا به‌ئامانجی نیشاندانی، وه‌ک هێزی جه‌ماوه‌ریی گۆڕان و پاشکۆکانی له‌به‌رامبه‌ر ده‌سه‌ڵاتدا. ئه‌مه‌له‌کاتێکا که‌ئه‌وان ته‌وژمێک بوون پارسه‌نگی هێزیان به‌لای ده‌سه‌ڵاتدا ده‌شکانده‌وه‌و هیچی تر‌. ئه‌وان به‌ئاشکرا هیچ ئۆپۆزیسیۆنێکی تریان قبووڵ نه‌ده‌کرد له‌چه‌شنی خۆیان نه‌بێت، وه‌یان له‌گه‌ڵ به‌رنامه‌7 خاڵی و 19 خاڵیه‌کانی گرده‌که‌دا یه‌کی نه‌گرتایه‌ته‌وه‌که‌به‌م یان به‌و شیوه‌، له‌(ڕۆژانه‌ی خۆپیشاندان) دا بڵاو کرایه‌وه‌.

ستراتیژیه‌تی نزیکی جه‌نگاوه‌ره‌(شوباتیه‌کان) یش لێدان بوو له‌به‌رژه‌وه‌ندی سه‌رمایه‌داران که‌‌ده‌سه‌ڵاتداره‌خاوه‌ن سامانه‌کان به‌شێکیانن‌، بۆیه‌ستراتیژیه‌تی نزیکی ئه‌وان بریتی بوو له‌: گێڕانه‌وه‌ی هه‌موو موڵک و سامانه‌داگیرکراوه‌کان بۆ خه‌ڵکی به‌گرده‌که‌یشه‌وه‌و به‌و ملیۆنان دۆلاره‌یشه‌وه‌که‌له‌تاڵه‌بانیه‌وه‌به‌گرده‌که‌به‌خشرا وه‌ک سامانی یه‌کێتی که‌گوایه‌ده‌بێت له‌نێوان میراتگره‌کانیدا دابه‌ش بکرێت. ئه‌مه‌له‌(داواکاریه‌کانی جه‌ماوه‌ری ناڕازی کوردستان) دا له‌یه‌که‌م ژماره‌ی (ڕۆژانه‌ی خۆپیشاندان) دا به‌ده‌ستکاریه‌کی زۆره‌وه‌، بڵاو کرایه‌وه‌. وه‌ئه‌وه‌ته‌نها داخوازیی کاتی شوباتیه‌کان بوو له‌و کاته‌دا. خۆپیشاندان و مانگرتنی سه‌رتاسه‌رییش، تاکتیکه‌شۆڕشگێریه‌کانی شوباتیه‌کان بوون.

شوباتیه‌کان نه‌ئه‌و ده‌مه‌و نه‌ئێستایش، له‌و ستراتیژه‌نزیکه‌دا، ئامانجی جه‌ماوه‌ر به‌ند ناکه‌ن، به‌ڵکو به‌رده‌وام ده‌بن تا ده‌سه‌ڵاتی بیرۆکراسی و مشه‌خۆری، ده‌گۆڕن به‌ئیداره‌ی زاتی خه‌ڵکی خۆی له‌سه‌ر زه‌وی و له‌کارگه‌کاندا، له‌زانکۆو فه‌رمانگه‌کاندا، به‌ڵکو له‌سه‌ر ئاستی هه‌موو کۆمه‌ڵگا. ئه‌مه‌یش هیچ نیه‌شۆڕشێکی کۆمه‌ڵایه‌تی نه‌بێت که‌ئاراسته‌ده‌کرێت دژی سه‌رمایه‌و ده‌سه‌ڵاته‌سیاسیه‌که‌ی. ده‌سه‌ڵاته‌سیاسیه‌که‌ی.

جەماوەر لە نێوان تاكتیكەكانی (گۆڕان) و تاكتیكەكانی (دەسەلات) دا




ئەندامی لیژنەیەك لە لیژنەكانی 17 ی شوبات:




بەبێ بەرزكردنەوەی دروشمی بێكەڵكی (ارحل)، جەماوەری تونس بن عەلییان لە وولات دەرپەڕاند. جەماوەری میسر لەو تاقیكردنەوە لاوازەوە، (ارحل) ی كردە ستراتیژی نزیكی خۆی. زۆری نەبرد جەماوەری میسر، مبارەكیان لە ئاسمانەوە داگرتە سەر زەوی. بەلام بەبێ ئەوەی هیچ شتێك لە ژیانی ئابووری و كۆمەلایەتیان بگۆڕن. وە بە دوای راِپەڕینە جەماوەریەكاندا، هەژاری و بێكاری لە هەردوو تونس و میسردا، بە ڕێژەیەكی بێئەندازە چۆتە سەرەوە.
(گۆڕان) لە كوردستان، بە مەبەستی وەدی هێنانی خەونە سیاسیەكانیان، ئەو دروشمە بێكەڵكەیان لە میسرەوە گەیاندە كوردستان و (ارحل) یان لە خەڵكی كرد بە ئامانج. وە زۆر بە زوویی جەماوەر لەو حیلە سیاسیانە تێگەیشتن و بینیان نە ئەو دروشمە و نە دروشمە بێكەڵكەكانی تری (گۆڕان) و نە تاكتیكی دانوستانیش لەگەڵ دەسەلات، هیچ لە باری ئابووری و كۆمەلایەتی ناگۆڕن لە كوردستاندا.
حكومەتە لەقیوەكەی یەكێتی و پارتیش، كەوتنە هەرا نانەوەی چاكسازی و بە نیازی دوورخستنەوەی مەترسی لە دەسەلاتەكەیان، تاكتیكی ناردنە دەرەوەی لاوانیان گرتە بەر بۆ دەرەوەی وولات بەناوی خوێندنەوە. ئەم تاكتیكەیش لەمێژە لە دەسەلاتەوە پەیڕەو دەكرێت. دەسەلاتی كوردی هەر لە سەرەتاوە، بە مەبەستی دوورخستنەوەی (ئاژاوە گێڕ) ە بێكارەكان لە شەقامە مەترسیدارەكانی شارەكان، دەرگای لەبەردەم لاواندا خستۆتە سەرپشت بۆ ئەوەی بەلێشاو ڕوو لە دەرەوەی وولات بكەن و لەبەرچاوا نەمێنن.
بەلام ئەم پلان و تاكتیكە لاوازە بە فریایان نەكەوت. ئەوان بێئاگابوون لەوەی لە ژێر پێیاندا، گڕكانێك لە تەقینەوەدایە. كام گڕكان؟ ئەو گڕكانەی لە 17 ی شوباتی 2011 دا چوو بە ئاسماناو خورپەی مەرگی خستە دڵی دەسەلاتدارانەوە. بە ئاستێك كە ئەگەر تاكتیكەكانی (گۆڕان) و ئیسلامیەكان نەبوایە، زۆر بەزوویی،جەماوەر لە تاكتیكی خۆپیشاندانەوە تیپەڕی دەكرد بۆ مانگرتن و تەنانەت سەنگەر لێدان لە ناوەڕاستی شەقامەكاندا.
(گۆڕان) و ئیسلامیەكان كەوتنە كۆنترۆڵ كردنی شەقامە ئاڵۆزاوەكانی شار لە سلێمانی. تاكتیكی یەكەمی (گۆڕان) بەند كردنی خەڵكی بوو لە سەرای سلێمانیدا. سەرای سلێمانی، سەرای خەبات و تێكۆشان، بووە سەرای مزایەدە، بووە جێگای بانگ و سەڵاو پاڕانەوە لە ئاسمان بۆ ڕزگار بوون لەو خوێنڕێژانەی (گۆڕان) گوڵ و شیرینی دابەش دەكرد بەسەریاندا.

تاكتیكی هەرە بەهێزی (گۆڕان) و (یەكێتی)، وەك پیشەی هەمیشەییان، وەك ڕۆڵی 40 ساڵی ڕابووردوویان لەگەڵ بەعس، نیشاندانی دانووستانەكانیان بوو لە تەلەفزیۆنە درۆزنەكانیانەوە. ئەمەیش بەو هیوایەی خەڵكی بە ئامانجێكی درۆینە بخەلەَتێنن، بەڵكو خەڵكی لەسەرادا، لە چاوەڕوانیدا بهێڵنەوە تا ئاوی قاچیان دادێت و بە مەئویسی دەگەڕێنەوە ماڵەوە. ڕۆشنبیرەكانی دەوری (گۆڕان) یش كە تا ئێستایش، تاكە هیوایان، دەستگیربوونە لە چمكێكی كورسیەكانی دەسەلات، بەووشەی قەبەی (ئێمە ناڕۆینەوە تا وەلاممان نەدەنەوە!)، هەموو جەماوەریان بە شیعرو سروودە ناخۆشەكانیان هەراسان كردبوو. دروشمی (بە ئاشتی! بە ئاشتی) یش، پڕ بە سەرا، بەڵكو پڕ بە شار دەنگی دەدایەوە، ئەو دروشمەی زەمینەی تێرۆر بۆ دەسەلات و ملكەچی بۆ جەماوەر دەسازێنێت، ئەو دروشمەی هیچ نیە قامچیەكەی دەستی (زێرەڤانی و دژە تێرۆر) نەبێت.
هەر بەم جۆرە، جەماوەر لە نێوان یاریەكانی سیاسیە تاكتیكبازەكاندا، بە هەگبەیەكی خاڵیەوە، بە ماندوێتی و ژمارەیەك شەهیدو بریندارەوە، ملی ڕێگایان گرتەوە بەرەو ماڵ.

ئەمەیە دواین دەرسی بزووتنەوەی شۆڕشگێری. بۆیە لێرە بەدواوە، دەبێت بە دەرس و تاقیكردنەوەكانماندا بچینەوە، دەبێت تاكتیكەكانمان دژ بە تاكتیكی سیاسیە تەڵەكەبازەكان بێت، دەبێ ئامرازەكانی خەبات بگۆڕین، نە خەباتی پەرلەمانی، نە تاكتیكی خۆ مەلاسدان لە سەراكاندا، هەنگاوێك لە بزووتنەوەكەمان نابەنە پێشەوە. مێژووی ڕەشی دانووستانیش لە كوردستاندا، هیچی بۆ هەژاران و بێكارانی كۆمەڵگا نەهێناوە، چارەڕەشی نەبێت.

دەبا لە خۆكۆكردنەوەی داهاتووماندا، خۆمان لە (مەجالسە هەڵبژێردراوەكانی جەماوەردا) گرد بكەینەوە!
دەبا تاكتیكەكانمان خۆپیشاندان و مانگرتن بێت و هەركاتیش پێویستی كرد، سەنگەری سەرشەقامەكان دامەزرێنین!
دەبا وەك یۆنان و ۆڵ ستریت، لە (بزووتنەوەی سۆشیالیستیی خۆرسك) دا تەعبیر لە بەرژەوەندیە چینایەتیەكانمان بكەین!

سەركەوتوو بێت خەباتی هەژاران و بێكاران!

الثلاثاء، 10 سبتمبر 2013

مارکس لە نێوان کۆمۆنەو دەوڵەتی سۆڤێتیدا: بەشی ١




8/26/2013 12:00:00 AM

کۆمێنتارێکە لەسەر بەرنامەکەی ڕەنج سەنگاوی، ١١-٨-٢٠١٣ لە کەناڵی ڕووداو، بە ئامادە بوونی فوئاد مەجید میسری و نوێنەرانی حیزبی یەکگرتووی ئیسلامی (دکتۆر شێرکۆ)، حیزبی کۆمۆنیستی کرێکاری (خەسرەو سایە)، حیزبی شیوعی کوردستانی (زیرەک)
پێشەکیەکی مێژوویی:
ئەگەر لە مارکسەوە دەستپێبکەین نەک لە مارکسیزمەوە، ئەوا دەبێ بگەڕێینەوە سەر ئەو مێژووەی؛ سەردەمی مارکس لە سەردەمی هیگڵی ئەڵمانی و ریکاردۆی ئینگلیزی جیا دەکاتەوە. یەکەمیان سەرچاوەی مێژوو دەگێڕێتەوە بۆ ئاسمان و دووهەمیشیان لەوێدا دەوەستێت کە گوایە سەرمایەداری، دواین وێستگەی گەشەی مرۆڤایەتیە.
بەلای هیگڵەوە، فەلسەفە لەو عەقڵەمان دەگەیەنێت کە زاڵە لەسەر جیهان، لەسەر مێژوو. لەسەر بناغەی ئەم بۆچوونە، هیگڵ لە ئاسماندا دەگەڕێت بۆ سەرچاوەی ناکۆکیەکانی سەر زەوی.
بەپێچەوانەوە، لەلای مارکس، مێژوو هیچ نیە مێژووی گەشەی پیشەسازی نەبێت، هەر بەو مانایە چەرخی بەردین، چەرخی برۆنزو ئاسن نیە، ئەمە هەروەک چۆن ئەو چەرخانەیش هیچیان لە چەرخی پیشەسازیی چەکی ڕاوو مایکرۆسکۆب و فڕۆکەوانی و چەکی ئەتۆمی ناچن (١).
دەبا ئێستا لە ناکۆکیەکانی مارکس و هیگڵ و مارکس ریکاردۆوە، بە باسەکەماندا ڕۆبچین.
مارکس و هیگڵ
هیگڵ بە لێکدانەوەیەکی عەقڵانی، واتە فەلسەفی، لەودیو سروشتەوە، بە هەمان مێتودی لۆژیکی یۆنانی، دەکەوێتە پشکنینی جیهان. مارکس بە لێکدانەوەو مێتودی تاقیگەیی ئینگلیزەکان و فەرەنسیەکان، دەکەوێتە گەڕان بە پێکهاتە مێژووییەکانی ئابووری جیهانداو مەعریفەیەکی مێژوویی نەک فەلسەفی، لەو گەڕانە وەدەستدەخات. وە لەسەر بناغەی ئەو لێکدانەوە دونیاییە، ڕەخنەکانی مارکس لە فەلسەفە مەسیحیەکەی هیگل، لەوێوە دەستپێدەکات کە دەبێت بەر لە هەرچی، ناکۆکیەکان لە ئاسمانەوە داگرینە سەر زەوی، دەبێت لەسەر زەوی و لە پەیوەندییە ئابووری و کۆمەڵایەتیەکاندا، بۆ سەرچاوەی ئەو ناکۆکیانە بگەڕێین.
ئەم ڕەخنەیە لە هیگڵ، لەو دەمەوە دەستپێدەکات کە کۆمەڵگای سەرمایەداری دەکەوێتە بەر ڕەخنەی مێژووناسەکان و ئابووریناسەکان. وە هەتا ئەو ڕەخنەیە نەبووە واقیع، تێڕوانینی ماتریالیستانە بۆ مێژوو، جێگای تێڕامانە فەلسەفیەکانی نەگرتەوە. ئەمەیش ئەکەوێتە ئەو سەردەمەوە کە سەرمایەداری، لە بالغ بوونیدا، دەردە کۆمەڵایەتیە بێچارەکانی ڕادەگەیەنێت. وە ئیتر لەو دەمە بەدواوە، مێژوو ماتریالی کامڵبوونی لێکدانەوە ماتریالیستیەکان، دەخاتە بەردەست، ئەمەیش سەردەمێکە، دەکەوێتە دوای سەردەمی ریکاردۆ، ڕاستتر دوای سەردەمی ئابووری سیاسی.
 مارکس و ریکاردۆ
سەردەمی دەیڤید ریکاردۆ (١٧٧٢-١٨٢٣)، سەردەمی گەشەی زانستی ئابووری سیاسیە، سەردەمی لیدوانە لە یاسای بەها، بەهای بەکارهێنان، بەهای ئاڵوگۆڕ، بازاڕ، نرخ، کرێیکار، خستنەڕوو داخوازی.. هتد. ئەمەیش هاوکاتە لەگەڵ سەردەمێکدا کە کۆمەڵگای سەرمایەداریی تێدا بنجبەست دەبێت بەواتای سیستمێکی جیهانی.
بە پێچەوانەوە، سەردەمی کارل مارکس (١٨١٨-١٨٨٣)، سەردەمێکە، سیستمی سەرمایەداری قۆناغی مناڵی تێدا جێدێڵێت و دەکەوێتە ناو نۆبە دەوریەکانیەوە، واتە تەنگوچەڵەمە ئابووریەکان. بۆیە مارکس لە کتێبی سەرمایەدا، واقیعیانە ڕایدەگەیەنێت، ئەو لە دووی یاسای بزوێنەری کۆمەڵگای سەرمایەداری دەگەڕێت نەک دۆزینەوەی تێوریەک یان داڕشتنی ئایدیۆلۆژیایەک بۆ گۆڕینی کۆمەڵگا. ئەو دەڵێت:
"مەبەستی سەرەکی ئەم کتێبەم دۆزینەوەی یاسای ئابووریی بزووتنەوەی کۆمەڵگای نوێیە" (سەرمایە، وەرگێڕانی بۆ زمانی سویدی: ئیڤان بومان).
 مارکس لە سەرمایەدا هەوڵدەدات ئەو یاسا کۆمەڵایەتیە بناسێنێت کە گەشەو بزوەو گۆڕانکاریە ئابووریەکان بەسەر مێژوودا دەسەپێنێت. ئەو ڕایدەگەیەنێت: لە مێژووی مرۆڤایەتیدا، یاسای هەمیشەیی و نەگۆڕ نیە. هەڵەی ئابووریناسەکانیش ئەوەیە یاسا ئابووریەکان بە یاسا سروشتیەکان، یاسا فیزیاوی و کیمیاویەکان، دەچوێنن. بۆیە یاسا ئابووریەکانی کۆمەڵگای سەرمایەداری، نەگۆڕو هەمیشەیی دەبینن، بەڵکو سەرمایەداری بە کۆتایی مێژوو دەزانن.
 ئەو کاتەی سایکڵە ئابووریەکان دەکەونە سستبوون – تەنگوچەڵەمە – گەشانەوە، وە ئەو نۆبە دەوریانەیش بە واتای مارکس، لەو سەردەمەدا، هەر ١٠ ساڵ جارێک دووبارە دەبنەوە، ئیتر ئەو کاتە، تێگەیشتن لە یاسای ئابووری بزووتنەوەی کۆمەڵگای سەرمایەداری، دەبێتە تێگەیشتن لەو یاسایانەی لەگەشەیاندا، دەردێکی کۆمەڵایەتی دادەخەن کە ناو بەناو، بە زیادبوونێکی بێئەندازەی بێکاری و هەژاری و برسێتی و شەڕوپێکدادان کۆتایی دێت. بۆیە بەپێچەوانەی ریکاردۆوە، مارکس لە یاسای بەهاو یاسای زیادەی بەهاوە دەستپێناکات کە دەربڕی سەردەمی ریکاردۆن، بەڵکو لە دەرئەنجامە مەترسیدارەکانی گەشەی ئەو یاسایانەوە دەستپێدەکات کە هەمیشە کۆمەڵگا دەخەنە تەنگوچەڵەمەیەکی ئابووریەوە.
 لە ساڵی ١٨٢٠ وە تا ١٨٣٠، سەرمایەداریی جیهانی پێدەنێتە سەردەمی زێدەی بەرهەمهێنان و لەویشەوە یەکەمین تەنگوچەڵەمەی ئابووری جیهانی. یەکەمین تەنگوچەڵەمەی ئابووری ئینگلیزی لە ١٨٢٥ داو یەکەمین تەنگوچەڵەمەی ئابووری فەرەنسییش لە ١٨٣٠ دا، یەکەم ماتریالی تێگەیشتن لە هۆکارەکانی تەنگوچەڵەمە ئابووریەکان ئاشکرا دەکات کە لە بناغەدا زێدەی بەرهەمهێنانە. وە ئیتر هەر لەوێوە، ئابووریناسێکی وەک مارکس، لە لێکۆڵینەوە ئابووریە - مێژووییەکانیدا، تێبینی ئەوە دەکات، تەنگوچەڵەمەکان دەرئەنجامی زۆریی بەرهەمهێنانن و نەخۆشیەکی زکماکی کۆمەڵگای سەرمایەدارییشن. ڕاستی و دروستی ئەو لێکۆڵینەوەیە، لەم ساتە وەختەی ژیانی خۆشماندا دەبینین کە دەکەوێتە دوای دوو سەدە لەو مێژووە.
بەلای ریکاردۆوە خەتای گەورە لە سەرهەڵدانی تەنگوچەڵەمەکاندا سروشتە، کەمی پێداویستیەکانە، بەلای مارکسەوە دەرئەنجامی زێدەی بەرهەمهێنانە. ئەمەیش دەگەڕێتەوە بۆ ئەوەی کە هیچ چاودێریەکی کۆمەڵایەتی بەسەر بەرهەمهێنانەوە نیە، بەڵکو هەریەکە بۆ خۆی و بە ئامانجی وەدەستهێنانی قازانج لەسەر حیسابی یەکتر، لە سایەی سیستمی ڕکابەریدا، بەرهەم دەخاتە بازاڕەوەو کەسیش نازانێت کۆمەڵگا چی پێویستەو چەندی پێویستە. وە ئەم حاڵەتە مرۆڤایەتیەیش هەر بەردەوام دەبێت تا شۆڕشێک لە شێوازەکانی بەرهەمهێنان و دابەشکردندا ڕوودەدات. ئەو شۆڕشە هیچ ناگەیەنێت جگە لە ڕێکخستنی بەرهەمهێنان و دابەشکردن و بەکاربردن بە ئامانجی پڕکردنەوەی پێداویستیە کۆمەڵایەتیەکانی هەموو تاکێکی کۆمەڵگا. وە تەنها ئەو کاتە تاک لە تەنیایی ڕزگار دەبێت کە کۆمەڵگا دەبێتە بەرپرسی دابینکردنی پێداویستیەکانی. ئەو جۆرە کۆمەڵگایەیش ناوی هەرچی بێت و لە سایەی هەر سیستمێکدا وەدی بێت، لاریمان لێی نیە. بەڵام بە واتای ئابووری سیاسی، هەرگیز سیستمی هاوچەرخ ناتوانێت ئەو حاڵەتە مرۆڤایەتیەی ئەمڕۆ تێپەڕێنێت کە چەوساندنەوەی مرۆڤ لە لایەن مرۆڤەوە، سەروەرە تیایدا، ئەمە هەروەک چۆن ئایینە ئاسمانیەکانیش، هەر لە سەرەتاوە، دانیان ناوە بەبوونی ئەزەلیەتی چەوساندنەوەی مرۆڤدا لە لایەن مرۆڤەوە.
مارکس و ئایین:
 بەلای ئایینەوە، چەوساندنەوەی مرۆڤ لەلایەن مرۆڤەوە، فەرمانی ئاسمانە بەسەر زەویدا، بەسەر مێژوودا، بۆیە هەموو دەستتێوەردانێک لە سیستمی چەوساندنەوە، شکاندنی پیرۆزیەکانی ئاسمانە. بەلای مارکسەوە چەوساندنەوە بەرهەمی موڵکدارێتی تایبەتیە. ئایین ئەو موڵکدارێتیە پیرۆز دەناسێنێت. بەواتا، هەر داوایەک بۆ لەناوبردنی موڵکدارێتی تایبەتی و ژیانێکی چوونیەکبوو، وەستانەوەیە لەڕووی پێرۆزیەکانی ئاسماندا. ئا لێرەیشدا یەکگرتنەوەی تەواوی ئەفلاتوون و ئایینە ئاسمانیەکان و ریکاردۆ دەبینین کە بەلای یەکەمیانەوە کۆیلایەتی و بەلای دووهەمیانەوە سەرمایەداری و بەلای سێهەمیشیانەوە چەوساندنەوەی مرۆڤ لە لایەن مرۆڤەوە، هەمیشەیی و نەگۆڕن. بەلای ئێمەیشەوە، لەناوچوونی سیستمی کۆیلایەتی، هەر تەنها تێزەکانی ئەفلاتوون ناخەنە ژێر پرسیار، بەڵکو تێزەکانی ریکاردۆو ئایینەکانیش رووبەڕووی پرسیارێک دەکاتەوە: ئایا بە کردەوە، یاسا کۆمەڵایەتیەکان، ئەبەدی و نەگۆڕن؟
بەلای مارکسەوە، ئەو یاسایانە هەمیشە لە گۆڕاندان و لە مێژوویشدا وەڵامی ئەو پرسیارەمان وەگیر دەکەوێت دینەمۆی ئەو گۆڕانکاریانە، گەشەی بەردەوامی کشتوکاڵ و پیشەسازی و بازرگانین و لەوانیشەوە ئەو ناکۆکیە ئابووری و کۆمەڵایەتیانەن، شۆڕشە مەزنەکان بەدوای خۆیاندا بەکێش دەکەن. وە هەر لەو بۆچوونەیشەوە، بەلای مارکسەوە، شۆڕش نەک ڕەخنە، دینەمۆی مێژووە. بەواتا، فیکرو ئەخلاق نین کۆمەڵگا دەگۆڕن، داماڵینی بیرە شەیتانیەکان نین لە سەری خەڵکی کۆمەڵگا پێشدەخەن، سەرکەوتنی هێزی خێر نیە بەسەر هێزی شەڕدا، کۆمەڵگایەکی نوێ دەخاتە جیگای کۆمەڵگای کۆن. هەر لەو دیدگایەیشەوە، شەڕی کۆمەڵایەتی، شەڕ نیە لەگەڵ دین و خوا پەرستی کە خۆی لە خۆیدا،  پەیوەندیەکی روحی تاک نیشان دەدات لەگەڵ ئاسمان، بەڵکو شەڕی هێزە کۆمەڵایەتیەکانە لەسەر جۆری موڵکدارێتی. شۆڕش شێوەی موڵکدارێتی دەگۆڕێت، ئەمەیش بە ڕێکخستنەوەی سەرلەنوێی بەهەمهێنان و دابەشکردنەوەی سامانی کۆمەڵایەتی. مارکس باس لەو شۆڕشە دەکات جۆری بەرهەمهێنان و ئیدارە، لە بەرژەوەندی هەموو کۆمەڵگا دەگۆڕێت، ئەو گۆڕانکارییەش لە ژیانێکی کۆمۆنیدا بەدی دەکات کە بۆ یەکەمینجار لە مێژوودا، لە شۆڕشی کۆمۆنەوە ڕادەگەیەنرێت. 
مارکس و کۆمۆنە
بەلای مارکسەوە، ژیانێکی کۆمۆنی، کە تروسکاییەکەی لە شۆڕشی کۆمۆنەی ١٨٧١ دا دەبینرێت، چارەسەری هەموو  دەردە کۆمەڵایەتیەکان دەکات، ئەمەیش بەوەی بەرهەمهێنان و دابەشکردنی سامانی کۆمەڵایەتی، دەخاتە ژێر دەستی هەرەوەزکاریە سۆشیالیستیەکان، کۆمۆنەکان. وە ئەگەر پێویستیش بێت وەڵامی چەند پرسیارێک بدەینەوە دەربارەی مارکس و سۆشیالیزم، ئەوا دەبێت بڵێین: دەبێت مارکس لەسەر تێڕوانینی بۆ کۆمۆنە، بخرێتە بەر پرسیار، نەک لەسەر دەوڵەتی سۆڤێتی کە دەکەوێتە ٣٤ ساڵ دوای مردنی مارکس و تێزەکانی مارکسیش لە هیچ شوێنێکدا، لەگەڵ هیچ سەردەمێکی ئەو دەوڵەتەدا یەکناگرێتەوە کە لە ٧٠ ساڵی تەمەنیدا، هیچی بە ئابووریی جیهانی پێشکەش نەکرد گەشەدان نەبێت بە هەمان سروشتی ئابووری سەرمایەداری خۆی کە ڕیفۆرمە، بە واتا کەمکردنەوەی خەرجیەکانی دەوڵەتە لەسەر حسابی زۆربەی زۆری کۆمەڵگا. دەبێت بشڵێین: مارکس داهێنەرو دۆزەرەوەی کۆمۆنە نیە، کۆمۆنەیش چ پەیوەندیەکی بە تێوریەکانی مارکس یان بلانکی یان باکۆنین وە یان هیچ ئایدیۆلۆژیستێکەوە نیە. کۆمۆنە بۆ خۆی، بزووتنەوەیەکی کۆمەڵایەتیەو لە ژیانی واقیعی ئەو چینە کۆمەڵایەتیەوە سەرچاوە دەگرێت کە دوا ئامانجی لە خەبات، تێکوپێک شکاندنی پێگەو بنەماکانی سەروەرێتی مرۆڤە بەسەر مرۆڤدا، ئەمەیش لەو ڕێگایەوە کە ڕێکخستنی کۆمەڵایەتی دەکاتە ئەرکی هەموو تاکەکانی کۆمەڵگا لەبری نهێنیەکی سیاسی حیزبە سیاسیەکان و دەسەڵاتە سیاسیە سەروەرە مشەخۆرەکەیان کە هەمیشەو لە هەموو سەردەمێکدا، لە ئەمریکاوە تا سۆڤیەتی جاران، لە پادشایەتی سویدەوە تا سیستمی کۆماریی فەرەنسا، جەستەیەکی دابڕاوە لە کۆمەڵ و دەکەوێتە سەروو ئیرادەی بەکۆمەڵی کۆمەڵگاوە.
بەپێچەوانەوە، کۆمۆنە ئەو سەرەوەرێتیە هەڵدەتەکێنێت و هەموو دامودەزگا هەرەمیەکانی کۆمەڵگا، چ عەسکەرو پۆلیس، چ ئیدارەی بیرۆکراسی و مشەخۆر، هەڵدەوەشێنێتەوەو ئیدارەیەکی سادەی کۆمەڵایەتی دەخاتە جێگای بۆ بەڕێوەبردنی ژیان و گوزەران و کاری ڕۆژانەی کۆمەڵ. وە ئەو ئازادیە کۆمەڵایەتیەی کۆمۆنە دابینی دەکات، هەموو مێژووی مرۆڤایەتی، تا ئێستا، نموونەیەکی تری لەوجۆرەی بەخۆوە نەدیوە، نە لە یۆنان وڕۆمای ئۆرۆستۆکراسیەکانداو نە لە ئەمریکاو ئەوروپای دیموکراسیەکانداو نە لە ئیمپراتۆریەتی سۆڤیەتیی جاراندا. 
ماویەتی...
 (١) بۆ دیتنی جیاوازی هیگڵ و مارکس، بڕوانە ئەم لینکەی خوارەوە.